از هم گسيختگى جغرافيايى و اضمحلال وحدت اسلامى ، غفلت از مردم و افزايش اختلافات طبقاتى ، تحريك دشمنان خارجى براى حمله به سرزمين‌هاى اسلامى ، آشفتگى نظام اقتصادى ، ازدياد فقر عمومى ، افزايش هرج و مرج داخلى و . . . . 2 . عوامل بيرونى تهاجم دشمنان خارجى در حالى كه دولت عباسى واپسين سال‌هاى خلافت را طى مىكرد ، اوضاع آشفته جهان اسلام دشمنان خارجى را براى حمله به مرزهاى اسلامى تحريك نمود . ابن‌اثير اين دوران را به درستى ترسيم مىكند : اسلام و مسلمانان در اين هنگامه ، گرفتار مصيبتى شدند بىمانند : يكى حمله تاتار - كه خدايشان لعنت كناد - در شرق و ديگر خروج فرنگان از غرب به سوى شام و مصر و تصرف سرحدات دمياط مشرف بر مصر و شام ، كه اگر لطف خدا نبود ، سراسر اين بلاد بلامدافع و خالى از ناصر و معين ، سرنوشتى بس ناهنجار داشت . « 1 » با توجه به اين شرايط ، تهاجم دشمنان خارجى را به عالم اسلامى مورد بررسى قرار مىدهيم . يك . روميان به دنبال قدرت‌گيرى حكمرانان محلى و نابسامانى دربار خلافت اسلامى به ويژه رقابت و منازعات قدرت ميان عباسيان در بغداد و فاطميان در مصر ، وحدت مذهبى جهان اسلام نيز به مخاطره افتاد . اين تزلزل سياسى و از سويى مذهبى ، « 2 » ضمن تجزيه امپراتورى عظيم اسلامى و تحديد قلمرو حكومت عباسيان ، روميان را - كه مدت‌ها مقهور مسلمانان بودند - واداشت تا با استفاده از اين فرصت به سرزمين‌هاى مسلمان‌نشين بتازند . « 3 » در نتيجه دست‌اندازى نظامى روميان ، جزاير

--> ( 1 ) . ابن اثير ، الكامل فى التاريخ ، ج 7 ، ص 549 . ( 2 ) . با رقابت ميان مدعيان خلافت ( عباسيان ، فاطميان و امويانِ اندلس ) ، آرام‌آرام مفاهيم و القابِ ارزش آفرينى چون خليفه و اميرالمؤمنين ميان ساير مدعيان نيز تقسيم شد و همين امر اركان دربار خلافت بغداد را متزلزل نمود و حتى مكه مكرمه و مدينه منوّره عرصه رقابت ميان مدعيان خلافت شد ؛ زيرا تسلط بر اين دو شهر مشروعيت خلافت را تضمين مىكرد . ( مسعودى ، مروج الذهب و معادن الجوهر ، ج 1 ، ص 362 . ) ( 3 ) . ابن اثير ، الكامل فى التاريخ ، ج 7 ، ص 545 به بعد .